راستی آزمایی ادعای مهم وزیر جهادکشاورزی
آبیاری: وزیر جهادکشاورزی می گوید دیگر خبری از قیمت های «سینوسی» پیاز، سیب زمینی و گوجه فرنگی نیست؛ اما بررسی وضع بازار در مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد بااینکه پیاز و گوجه فرنگی در مقطع فعلی آرام تر هستند، سیب زمینی بازهم با فشار قیمتی مواجه است؛ بدین سبب شواهد موجود هنوز برای تأیید کامل ادعای پایان نوسان های قیمتی کافی نیست.
به گزارش آبیاری به نقل از خبر آنلاین، غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهادکشاورزی، در رابطه با شرایط بازار محصولات کشاورزی گفته است: «امروز دیگر همچون گذشته شاهد قیمت های سینوسی پیاز، سیب زمینی و گوجه فرنگی در کشور نیستیم؛ چون در عرصه تنظیم گری به درستی عمل می نماییم.»
وی همینطور بر مدیریت عرضه و تقاضا و استفاده از ظرفیت صادرات برای پیشگیری از ایجاد اضافه یا کمبود در بازار تاکید کرده است. این اظهارنظر یک ادعای مشخص و قابل سنجش اقتصادیست و می توان آنرا با داده های قیمت و روند بازار مقایسه کرد.
بررسی جهت بررسی این ادعا، ابتدا باید میان «گران شدن»، «نوسان قیمت» و «قیمت سینوسی» تفاوت گذاشت. قیمت سینوسی فقط به معنای افزایش قیمت نیست؛ بلکه به رفت وبرگشت های قابل توجه قیمت در دوره های متوالی گفته می شود. به عنوان نمونه، اگر قیمت محصولی افزایش پیدا کند، سپس کم شود و بعد باردیگر جهش کند و این چرخه چند بار تکرار شود، می توان از یک الگوی نوسانی سخن گفت. ازاین رو افزایش قیمت یک محصول در یک ماه، به تنهایی سینوسی بودن آنرا اثبات نمی کند.
در بین سه محصول یاد شده وزیر، سیب زمینی مهم ترین مورد جهت بررسی شرایط بازار است. برپایه آمار تورم تیرماه ۱۴۰۵، قیمت سیب زمینی نسبت به خردادماه ۲۰.۵ درصد افزایش داشته است.
این رشد ماهانه رقم قابل توجهی است و نشان داده است بازار سیب زمینی در تیرماه با فشار قیمتی مواجه بوده است؛ هرچند این عدد به تنهایی نمی تواند سینوسی بودن قیمت را ثابت کند. برای اثبات یک چرخه قیمتی، باید روند افزایش و کاهش قیمت در چند ماه متوالی بررسی شود.
اهمیت این داده زمانی بیشتر می شود که تحولات مردادماه را هم در کنار آن قرار دهیم. در شروع مرداد، برای تعدیل قیمت سیب زمینی، توقف موقت صادرات این محصول در دستور کار قرار گرفت.
همزمان سازمان تعاون روستایی مأمور شد با استفاده از ظرفیت موجود، سیب زمینی را بشکل مستقیم از مزرعه به مصرف کننده عرضه نماید. نرخ اعلام شده برای این عرضه حدود ۵۵ تا ۶۵ هزار تومان بود. این مداخله به تنهایی به معنای سینوسی بودن قیمت نیست، اما نشان داده است بازار با فشار قیمتی مواجه بوده است.
در ۱۱ مرداد هم رئیس اتحادیه بارفروشان اعلام نمود قیمت سیب زمینی در میدان مرکزی از ۵۰ هزار تومان به ۷۰ هزار تومان رسیده است. وی همینطور تاکید کرد ممنوعیت صادرات به تنهایی برای تنظیم بازار کافی نیست و نظارت از مبدأ هم باید صورت گیرد.
این نرخ، گزارش یک مقام صنفی از بازار عمده فروشی است و نباید با شاخص رسمی قیمت مصرف کننده یکسان درنظر گرفته شود؛ در عین حال، در کنار رشد ۲۰.۵ درصدی تیرماه و مداخلات دولت، قرینه ای از ادامه فشار قیمتی است.
در هفته سوم مرداد هم نرخ نامه عمده فروشی میدان بزرگ میوه و تره بار تهران، قیمت هر کیلوگرم سیب زمینی را حدود ۷۲ هزار تومان اعلام نمود. در همین نرخ نامه، سیب زمینی ریز حدود ۳۵ هزار تومان قیمت داشت که تفاوت آن با محصول معمولی، اثر کیفیت، اندازه و نوع محصول بر نرخ بازار را نشان داده است.
ازاین رو بااینکه نمی توان فقط با این ارقام از «قیمت سینوسی» سخن گفت، اما داده های موجود نشان داده است بازار سیب زمینی در مردادماه بازهم تحت فشار قیمتی قرار داشته است.
در مورد پیاز، وضعیت فعلی آرام تر است. برپایه نرخ نامه هفته سوم مرداد، قیمت پیاز سفید حدود ۴۴ هزار تومان و پیاز زرد و قرمز حدود ۴۲ هزار تومان اعلام شده است.
در مقطع مورد بررسی، نشانه ای از جهش ناگهانی مشابه سیب زمینی در این نرخ ها دیده نمی گردد. ازاین رو اگر منظور وزیر از پایان قیمت های سینوسی، کاهش شدت جهش های کوتاه مدت باشد، وضعیت فعلی پیاز تا حدی با این بخش از ادعا هم خوانی دارد.
در عین حال، نمی توان از یک نرخ نامه یا یک ماه ثبات نسبی نتیجه گرفت که چرخه نوسان قیمت برای همیشه متوقف شده است. برای چنین نتیجه ای باید روند قیمت پیاز در ماه های مختلف و در وضعیت متفاوت عرضه و تقاضا بررسی شود. ممکنست بازار در یک مقطع آرام باشد، اما با تغییر فصل تولید، کاهش عرضه یا افزایش صادرات باردیگر تحت فشار قرار گیرد.
ازاین رو در رابطه با پیاز، شواهد فعلی بیشتر از «آرامش نسبی» حکایت دارد تا پایان قطعی نوسان.
گوجه فرنگی هم در مردادماه وضعیت آرام تری نسبت به سیب زمینی داشته است. برپایه نرخ نامه هفته سوم مرداد، قیمت گوجه فرنگی بوته رس حدود ۴۵ هزار تومان و نوع گلخانه ای حدود ۵۵ هزار تومان اعلام شده است.
البته اختلاف قیمت میان انواع گوجه فرنگی طبیعی است و عواملی مانند کیفیت، روش تولید، فصل برداشت، هزینه حمل و نقل و میزان عرضه بر نرخ غائی اثر می گذارند. از همین رو نمی توان قیمت انواع مختلف محصول را بدون توجه به این عوامل با یکدیگر مقایسه کرد.
داده های موجود در این مقطع، از جهش مشابه سیب زمینی حکایت نمی کنند؛ اما بازهم برای نتیجه گیری در رابطه با یک تغییر ساختاری در رفتار قیمت کافی نیستند. آزمون اصلی زمانی به انجام می رسد که شرایط تولید، عرضه و تقاضا تغییر کند.
اگر گوجه فرنگی در ماههای آینده هم بدون جهش های شدید در دامنه ای محدود حرکت نماید، آن زمان می توان شواهد بیشتری برای ادعای وزیر ارائه نمود. در وضعیت فعلی، شواهد بیشتر از آرام تر بودن بازار حکایت دارد.
در ارزیابی عملکرد تنظیم بازار، یک نکته مهم اقتصادی نباید نادیده گرفته شود: ثبات قیمت الزاماً به معنای ارزان شدن نیست. فرض نماییم قیمت یک کیلو سیب زمینی از ۳۰ هزار تومان به ۷۰ هزار تومان برسد و سپس برای چند ماه بین ۷۰ تا ۷۵ هزار تومان باقی بماند. در چنین شرایطی، نوسان قیمت کاهش یافته، اما سطح قیمت بازهم بیشتر از دو برابر گذشته است. از نگاه مصرف کننده، فشار اقتصادی در این حالت بازهم پابرجا می باشد.
ازاین رو ارزیابی سیاست تنظیم بازار باید حداقل بر دو محور انجام شود: سطح قیمت و میزان نوسان قیمت.
اگر سیاست گذار بتواند دامنه نوسان را کنترل کند اما قیمت در سطح خیلی بالایی تثبیت شود، نمی توان گفت مسئله قیمت مواد غذایی حل شده است.
موفقیت تنظیم بازار زمانی معنا پیدا می کند که علاوه بر کاهش جهش های قیمتی، امکان مدیریت سطح قیمت هم فراهم گردد. این دو شاخص باید همزمان مورد توجه قرار گیرند.
نوسان قیمت محصولات کشاورزی به طور معمول یک علت واحد ندارد. میزان تولید، سطح زیرکشت، شرایط آب وهوایی، هزینه نهاده ها، حمل و نقل، صادرات، واردات، ذخیره سازی و تغییرات تقاضا همگی می توانند بر قیمت اثر بگذارند.
سیب زمینی نمونه روشنی از این ماجراست؛ افزایش تقاضا در بازار داخلی و کشورهای همسایه، صادرات و تغییرات عرضه می تواند در مدت کوتاهی بازار را تحت تأثیر قرار دهد.
از طرف دیگر، رفتار تولیدکننده هم می تواند چرخه های قیمتی ایجاد نماید. زمانی که قیمت محصولی افزایش خواهد یافت، انگیزه برای افزایش سطح زیرکشت بیشتر می شود. افزایش تولید ممکنست در دوره بعد به اضافه عرضه و کاهش قیمت منجر شود و کاهش قیمت هم انگیزه تولید را پایین بیاورد.
نتیجه این پروسه می تواند ایجاد باردیگر کمبود و افزایش قیمت باشد. به همین دلیل، حذف پایدار نوسان های شدید به سیاستی فراتر از واکنش به افزایش قیمت نیاز دارد.
توقف صادرات، عرضه مستقیم، واردات یا آزادسازی ذخایر می تواند در کوتاه مدت به کنترل بازار کمک کند؛ اما اگر این اقدامات تنها بعد از افزایش قیمت انجام شوند، سیاست گذار بیشتر درحال مدیریت پیامد است تا جلوگیری از وقوع بحران. ادعای وزیر جهادکشاورزی زمانی می تواند به صورت کامل تأیید شود که مشخص شود نظام جدید تنظیم بازار قادر می باشد قبل از ایجاد کمبود یا اضافه، میزان تولید، تقاضا، صادرات و ذخایر را پیشبینی و هماهنگ کند.
اگر چنین سازوکاری بوجود آمده باشد، نتیجه آن باید در ماههای آینده و همزمان با تغییر فصل تولید و عرضه هم دیده شود. ثبات پایدار نرخها بدون نیاز به مداخلات اضطراری دولت، مهم ترین آزمون این ادعا خواهد بود.
بعبارت دیگر، موفقیت تنظیم گری زمانی قابل اثبات است که بازار نه فقط بعد از جهش قیمت، بلکه قبل از ایجاد موج افزایش قیمت مدیریت شود. این همان نقطه ای است که می تواند ادعای وزیر را از یک اظهارنظر به یک نتیجه قابل اندازه گیری تبدیل کند.
نتیجه گیری داده های مرداد ۱۴۰۵ تصویر یکدستی از سه محصول یاد شده وزیر ارایه نمی نماید. در مورد پیاز و گوجه فرنگی، نرخها در مقطع مورد بررسی در محدوده نسبتاً مشخصی قرار داشته و نشانه ای از جهش مشابه سیب زمینی دیده نمی شود.
در مقابل، سیب زمینی در تیرماه افزایش ماهانه ۲۰.۵ درصدی را تجربه کرده، در شروع مرداد برای کنترل قیمت آن توقف موقت صادرات و عرضه مستقیم در دستور کار قرار گرفته و در ۱۱ مرداد هم از افزایش قیمت در میدان مرکزی از ۵۰ به ۷۰ هزار تومان آگاهی داده شده است.
این مجموعه داده ها نشان داده است نمی توان ادعای وزیر را به صورت کامل رد کرد؛ چونکه در مورد برخی محصولات، بازار در مقطع فعلی آرام تر است. اما شواهد موجود برای تأیید کامل این ادعا هم کافی نیست، بخصوص در رابطه با سیب زمینی.
ازاین رو دقیق ترین حکم در مرداد ۱۴۰۵ این است: ادعای پایان قیمت های سینوسی پیاز، سیب زمینی و گوجه فرنگی درحال حاضر تأیید نشده است. شواهدی از کنترل نسبی نوسان در تعدادی محصولات وجود دارد، اما برای اثبات پایان یک چرخه قیمتی، به داده های چندماهه و مشاهده ادامه ثبات در دوره های مختلف نیاز است.
آزمون واقعی این ادعا در ماههای آینده خواهد بود؛ زمانی که فصل تولید، میزان عرضه، صادرات و تقاضا تغییر می کند. اگر این سه محصول در چند ماه متوالی بدون جهش های شدید و بدون نیاز به مداخلات اضطراری دولت در دامنه ای محدود حرکت کنند، آن زمان می توان با اطمینان بیشتری از موفقیت سیاست تنظیم بازار سخن گفت.
اما در مرداد ۱۴۰۵، یک نکته روشن است: ممکنست دامنه نوسان قیمت برخی محصولات محدودتر شده باشد، اما هنوز داده کافی برای گفتن این که «سینوس قیمت» به صورت کامل از بازار پیاز، سیب زمینی و گوجه فرنگی خارج شده، وجود ندارد.
حکم فکت چک: ادعا درحال حاضر تأیید نشده است نقطه قابل دفاع سخنان وزیر اینست که در مورد برخی محصولات، بخصوص پیاز و گوجه فرنگی، شواهدی از آرامش نسبی بازار در مقطع مورد بررسی وجود دارد؛ اما نقطه ضعف اصلی، تعمیم این وضعیت به هر سه محصول و اعلام پایان قیمت های سینوسی است، در حالیکه داده های موجود در رابطه با سیب زمینی بازهم از فشار و افزایش قیمت حکایت دارد.
ازاین رو نمی توان گفت ادعای وزیر بطورکامل ناصحیح است؛ چونکه کاهش نوسان در تعدادی بازارها قابل مشاهده می باشد. اما برای تأیید کامل آن هم داده کافی وجود ندارد. اثبات پایان چرخه های قیمتی نیازمند بررسی روند چندماهه نرخها و مشاهده ثبات پایدار در وضعیت مختلف عرضه، تقاضا، صادرات و تولید است.
سرانجام، پرسش اصلی اینست که آیا سیاست تنظیم بازار توانسته چرخه های افزایش و کاهش شدید قیمت محصولات کشاورزی را به شکل پایدار کنترل کند، یا بازار در مقطع فعلی فقط آرام تر شده است؟ پاسخ به این پرسش در ماههای آینده و با تغییر شرایط عرضه و تقاضا روشن تر خواهد شد.
بطور خلاصه، در ۱۱ مرداد هم رییس اتحادیه بارفروشان اظهار داشت قیمت سیب زمینی در میدان مرکزی از ۵۰ هزار تومان به ۷۰ هزار تومان رسیده است. فرض نماییم قیمت یک کیلو سیب زمینی از ۳۰ هزار تومان به ۷۰ هزار تومان برسد و سپس برای چند ماه بین ۷۰ تا ۷۵ هزار تومان باقی بماند. از دید مصرف کننده، فشار اقتصادی در این حالت بازهم پابرجا می باشد.
منبع: آبیاری
مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب